Czym są pliki cookies  Używamy plików cookies, by ułatwić korzystanie z naszych serwisów. Jeśli nie chcesz, by pliki cookies były zapisywane na Twoim dysku zmień ustawienia swojej przeglądarki.
Grunty inwestycyjne dla biznesu

43-procentowy spadek na rynku pow. biurowych. Sytuację uratują transakcje na koniec roku?

     
wielkość tekstu: zmniejsz wielkość czcionki
(fot. materiał prasowy)
(fot. materiał prasowy)
Jones Lang LaSalle opublikował swój najnowszy raport „Warszawski rynek nieruchomości” po III kwartale tego roku. Analizie poddano sektor biurowy, handlowy, magazynowy oraz mieszkaniowy, a całość uzupełniono o poszerzoną ekspertyzę ekonomiczną. Poniżej najważniejsze wnioski płynące z raportu, dotyczące rynku inwestycyjnego i sektora biurowego w Warszawie.

Polska jest jednym z niewielu krajów w Europie, który w II kw. zanotował wzrost PKB (o 2,4 proc.). Według prognoz Consensus Forecast, taka sama dynamika spodziewana jest za cały 2012 r., natomiast w 2013 r. przewiduje się niewielkie spowolnienie wzrostu do 2,1 proc. Wartość transakcji zawartych w III kw. sięgnęła 214 mln euro, z czego aż 187 mln euro stanowiły transakcje z segmentu biurowego. Skumulowane dane od początku roku opiewają na kwotę 1,07 mld euro, co oznacza spadek o 43 proc. w porównaniu z analogicznym okresem 2011 r.

Eksperci Jones Lang LaSalle spodziewają się poprawy sytuacji w związku z oczekiwanymi na koniec roku bieżącego finalizacjami transakcji w toku. Firma pracuje przy szeregu takich umów na bardzo wysokie wartości, w których zaangażowane strony ustaliły już wstępne warunki. Ustalenia dotyczą m.in. takich projektów biurowych jak: Warsaw Financial Center, Platinium Business Park, International Business Center I & II oraz Marynarska Business Park. Biorąc pod uwagę również kilka innych transakcji w toku, których przebieg i warunki negocjacji nie są podawane do publicznej wiadomości, analitycy Jones Lang LaSalle przewidują, że IV kw. zamknie się liczbą co najmniej 1 mld euro, a nawet może osiągnąć 1,5 mld euro. W konsekwencji, oczywiście pod warunkiem sfinalizowania wcześniej wspomnianych rozmów, wolumen inwestycyjny w 2012 r. zamknąłby się sumą 2,5 mld euro. Byłby to wynik porównywalny do 2,75 mld euro uzyskanych w 2011 r., kiedy to odnotowano bardzo wysoką aktywność inwestorów na polskim rynku.

- Na rynku biurowym inwestorzy instytucjonalni preferują obecnie sprawdzone, stabilne i bezpieczne lokalizacje, Warszawa zyskuje więc kosztem miast regionalnych, a jej centrum kosztem przedmieść. Inwestorzy są gotowi rozważyć bardziej ich zdaniem ryzykowne lokalizacje, wiąże się to jednak z wymaganiem bardzo wysokiego dyskonta cenowego. Podobnie jest na rynku handlowym, gdzie duże zainteresowanie inwestorów dotyczy przede wszystkim dużych regionalnych centrów handlowych (czego przykładem dokonana ostatnio transakcja sprzedaży Manufaktury w Łodzi) i na rynku magazynowym, gdzie inwestorzy tracą zainteresowanie lub mocno dyskontują ceny dla lokalizacji istotnie oddalonych od trzech głównych korytarzy drogowych w Polsce, czyli autostrad A1, A2 i A4. - powiedział Tomasz Trzósło, dyrektor działu rynków kapitałowych w regionie CEE, Jones Lang LaSalle.

Rynek nieruchomości komercyjnych w III kw. 2012 r. zdominowały transakcje w sektorze biurowym. Największa z nich to umowa typu „forward funding” pomiędzy Kulczyk Silverstein Properties a Hochtief Development Poland dotycząca dwóch budynków biurowych zlokalizowanych w stolicy w Centralnym Obszarze Biznesu (COB) - przy Pl. Małachowskiego i przy ul. Mazowieckiej. Druga co do wartości transakcja to zakup, zlokalizowanego w COB, biurowca Twarda Tower przez Europa Capital (sprzedającym był duński fundusz Baltic Property Trust).

- W ciągu trzech minionych kwartałów w Polsce wartość transakcji w sektorze nieruchomości komercyjnych osiągnęła nieco ponad 1 mld euro, co stanowi około 60 proc. całości transakcji zarejestrowanych w regionie Europy Środkowo – Wschodniej. Kwota ta zostanie bardzo istotnie zwiększona w czwartym kwartale, ze względu na zawarcie kilku dużych transakcji, np. wspomnianej już Manufaktury, czy Platinium Business Park albo Warsaw Financial Center. Te dwie nieruchomości biurowe są dowodem na to, że dobrze zlokalizowane, nowoczesne i dobrze wynajęte projekty cieszą się nieustającym zainteresowaniem inwestorów, czego przykładem jest właśnie Warsaw Financial Centre, przejmowany za kwotę 210 mln euro przez konsorcjum Allianz i Curzon Capital Partners III od CA Immo i Pramerica Real Estate Investors. Co ciekawe, mimo że znacząca część inwestycji w Warszawie dokonywana jest przed firmy europejskie, to coraz częściej stolicą interesuje się kapitał z innych regionów świata. Przykładem  tego jest zakup przez Qatar Holdings przyszłej siedziby Telekomunikacji Polskiej, pod koniec zeszłego roku. Taki międzynarodowy kapitał będzie jednak prawdopodobnie inwestował pośrednio, poprzez fundusze europejskie. – dodaje Tomasz Trzósło.

Z raportu Jones Lang LaSalle wynika, że na koniec III kw. stopy kapitalizacji za najlepsze nieruchomości biurowe kształtowały się na poziomie 6,25 proc.-6,5 proc. Eksperci spodziewają się, że wartości te pozostaną na stabilnym poziomie w perspektywie krótkookresowej, ale jest to silnie powiązane z kondycją strefy euro oraz rozwojem sytuacji w sektorze bankowym.

Aktywność najemców w Warszawie pozostaje na wysokim poziomie. W III kw. 2012 r. firmy wynajęły ponad 157 600 mkw. nowoczesnej powierzchni biurowej. Wartość ta w połączeniu z wolumenem transakcji zarejestrowanych w pierwszej połowie roku daje łącznie 455 300 mkw. – o 15 000 więcej niż w tym samym okresie rekordowego 2011 r. 41 proc. (64 500 mkw.) wszystkich umów zawartych w III kw. stanowiły tzw. umowy przednajmu. Największe umowy typu pre-let w III kw. zawarły Poczta Polska (12 600 mkw. w projekcie Domaniewska 37c na Mokotowie), GDDKiA (11 700 mkw. w Green Corner położonym w Centrum miasta, realizowanym przez Skanska) oraz Dalkia (5 900 mkw., w projekcie Plac Unii na Mokotowie). W analizowanym okresie odnotowano również znaczące przedłużenie umowy najmu przez firmę Generali (7 700 mkw., Marynarska Point na Mokotowie).

W pierwszych trzech kwartałach 2012 r. do użytku oddano 148 100 mkw. powierzchni biurowej, z czego 56 100 mkw. przypadło na III kw. Ponad połowę projektów zrealizowano w rejonie Południowo – Wschodnim (dwa obiekty w ramach Wilanów Office Park, czyli nowa siedziba Asseco oraz budynek B3, o łącznej powierzchni około 29 500 mkw.). W Centrum do użytku został oddany biurowiec Senator (23 250 mkw.) zrealizowany przez Ghelamco. Z szacunków Jones Lang LaSalle wynika ponadto, że w IV kw. na stołeczny rynek trafi aż 120 000 mkw. powierzchni, z czego 41 proc. jest już wynajęte. Eksperci spodziewają się również, że w 2013 do użytku zostanie oddane kolejne 300 000 mkw. Tak wysoka podaż nie pozostanie bez wpływu na wysokość współczynnika powierzchni niewynajętej.

Na koniec III kw. 2012 r. około 8,1 proc. nowoczesnej powierzchni biurowej w Warszawie pozostawało bez najemców (9,4 proc. w Centralnym Obszarze Biznesu, 8,2 proc. na obrzeżach Centrum i 7,8 proc. poza nim). Według ekspertów Jones Lang LaSalle, współczynnik powierzchni niewynajętej znajduje się w lekkim trendzie zwyżkowym i spodziewany jest jego wzrost zarówno w IV kw., jak i nadchodzącym roku. Warto również pamiętać, że mimo, że obserwowana aktywność na rynku przednajmu nie ma natychmiastowego przełożenia na absorpcję powierzchni, to może mieć wpływ na wolniejszy wzrost wskaźnika powierzchni niewynajętej w perspektywie najbliższych kilkunastu miesięcy.

Najwyższe czynsze transakcyjne w Warszawie pozostały na stabilnym poziomie w porównaniu z końcem 2011 r. Najlepsze powierzchnie biurowe w Centrum można wynająć obecnie za 22 – 25 euro za mkw. miesięcznie, poza nim za 15 – 15,50 euro.
Źródło: JLL
© Wszystkie prawa zastrzeżone
Żadna część jak i całość utworów zawartych w serwisie nie może być powielana i rozpowszechniana lub dalej rozpowszechniana w jakiejkolwiek formie i w jakikolwiek sposób (w tym także elektroniczny lub mechaniczny lub inny albo na wszelkich polach eksploatacji) włącznie z kopiowaniem, szeroko pojętą digitalizacją, fotokopiowaniem lub kopiowaniem, w tym także zamieszczaniem w Internecie - bez pisemnej zgody D&B Partners S.C. Jakiekolwiek użycie lub wykorzystanie utworów w całości lub w części bez zgody D&B Partners S.C. lub autorów z naruszeniem prawa jest zabronione pod groźbą kary i może być ścigane prawnie. Zapytaj o licencję na publikację (biuro@terenyinwestycyjne.info)



Czytaj podobne

Dodaj komentarz

Zaloguj się, by skomentować
Nie masz jeszcze konta? Zarejestruj się
  • Wszystkie
  • Grunty
  • Lokale użytkowe
  • Praca
 
 
Pomorska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A. 76-200 Słupsk, ul. Obrońców Wybrzeża 2, tel. (0-59) 841 28 92, fax. (0-59) 841 32 61, działająca jako Zarządzający Słupską Specjalną Strefą Ekonomiczną zaprasza do II przetargu łącznego mającego na celu wyłonienie przedsiębiorcy, który uzyska zezwolenie na prowadzenie działalności gospodarczej na terenie Słupskiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej – Podstrefa „Lębork” oraz nabędzie nieruchomość, na której będzie prowadzona działalność gospodarcza. W skład mienia objętego przetargiem wchodzą następujące nieruchomości stanowiące własność Miasta Lęborka: Nieruchomości gruntowe położone są w obrębie 14 miasta Lęborka, w rejonie ulic Wileńskiej, Granicznej, Korzennej, wchodzących w skład obszaru osiedla „Lębork- Wschód”, uregulowane w księdze wieczystej SL1L/00014914/4. Nieruchomości przeznaczone są pod funkcje przemysłowe i usługowe, zgodnie z ustaleniami obowiązującego planu miejscowego zagospodarowania przestrzennego osiedla „Lębork- Wschód”, zatwierdzonego uchwałą  Nr LX-514/2010 Rady Miejskiej w Lęborku z dnia 10 listopada 2010r., zmienionego uchwałą Nr XXII-334/2016 Rady Miejskiej w Lęborku z dnia 15 grudnia 2016 r.   Na terenie działek 299/8 i 282/13 usytuowane są napowietrzne linie elektroenergetyczne, w tym SN 15 kV. Do czasu przebudowy (np. skablowania) linii SN 15 kV lub likwidacji, w sąsiedztwie linii obowiązuje strefa ograniczeń dla wysokości zagospodarowania i lokalizacji obiektów na stały pobyt ludzi. Szerokość strefy wynosi 14m, tj. po 7m na każdą stronę od osi słupów. W tej strefie wysokość zagospodarowania i  usytuowanie obiektów na stały pobyt ludzi należy uzgodnić z właściwym gestorem sieci energetycznej średniego napięcia. Podłączenie nieruchomości do urządzeń infrastruktury technicznej nastąpi na koszt nabywcy po uzgodnieniu i na warunkach ustalonych z właścicielami sieci. Zgodnie z ewidencją gruntów  i budynków nieruchomości stanowią użytek Bp. Na nieruchomościach rosną drzewa, samosiejki, których ewentualne usunięcie nie powinno naruszać obowiązujących przepisów prawa. Teren położony jest w strefie ochrony konserwatorskiej stanowisk archeologicznych. Ustala się obowiązek przeprowadzenia dla wszystkich inwestycji lokalizowanych w strefie badań archeologicznych w formie nadzoru archeologicznego nad pracami ziemnymi, prowadzonego w trakcie realizacji inwestycji, po zakończeniu których teren może być trwale zainwestowany.         Do ceny netto uzyskanej w przetargu doliczone zostanie 23% podatku VAT. Nieruchomości wolne są od wszelkiego rodzaju obciążeń. Warunki udziału w przetargu: 1. Wykupienie „Specyfikacji istotnych warunków przetargu” za cenę 8.000 PLN + 23% VAT. Specyfikację można otrzymać w siedzibie PARR S.A., od poniedziałku do piątku w godz. 8.00-15.30, po uprzednim wpłaceniu w/w kwoty na rachunek Pomorskiej Agencji Rozwoju Regionalnego S.A. w Banku ALIOR BANK S.A. 07 2490 0005 0000 4600 5060 1029.   2. Szczegółowe informacje dotyczące przetargu można uzyskać w siedzibie PARR S.A. , od poniedziałku do piątku w godz. 800-1500  (tel. 59 840 11 74). 3. Wniesienie do dnia 10 września 2018 roku wadium w formie pieniężnej w wyżej określonej wysokości na konto Gminy Miasta Lębork numer 04 2030 0045 1110 0000 0220 5910 Bank Gospodarki Żywnościowej BNP Paribas S.A.  w taki sposób, aby na koncie Miasta wpłata znalazła się najpóźniej w dniu 10 września 2018 roku. 4. Oferty w zamkniętej kopercie należy składać w siedzibie PARR S.A w Słupsku w terminie do dnia 14 września 2018 roku do godz. 15.00. Ich otwarcie nastąpi podczas części jawnej przetargu w dniu 17 września 2018 roku w sali nr 101 Urzędu Miasta w Lęborku o godz. 10.00. 5. Oferty podlegają ocenie Komisji Przetargowej w oparciu o kryteria określone w „Specyfikacji istotnych warunków przetargu”. 6. Oferowana cena nabycia nie może być niższa niż cena wywoławcza powiększona o  postąpienie minimalne wynoszące 1% ceny wywoławczej. 7. O terminie podpisania aktu notarialnego zwycięzca przetargu zostanie zawiadomiony najpóźniej w ciągu 21 dni od dnia rozstrzygnięcia przetargu. Wyznaczony termin nie może być krótszy niż 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia. 8. Wpłacone wadium przez uczestnika, który przetarg wygra, zostanie zaliczone na poczet ceny nabycia. Pozostałym uczestnikom przetargu wadium zwraca się w ciągu 3 dni. Jeżeli osoba ustalona jako nabywca nieruchomości nie przystąpi bez usprawiedliwienia w oznaczonym terminie do umowy notarialnej organizator przetargu może odstąpić od zawarcia umowy, a wpłacone wadium nie podlega zwrotowi. 9. Nabywca nieruchomości ponosi koszty notarialne i sądowe związane z zawarciem  umowy sprzedaży. 10. Ustalona w przetargu cena nabycia nieruchomości będzie podlegała zapłacie najpóźniej do dnia spisania aktu notarialnego dotyczącego sprzedaży. 11. O wyniku  przetargu uczestnicy przetargu zostaną zawiadomieni w terminie 3 dni od daty zamknięcia przetargu. 12. Do przetargu dopuszczone zostaną osoby fizyczne lub prawne, które wpłacą wadium w wyznaczonym terminie, złożą pisemną ofertę, stawią się na przetarg osobiście lub w ich imieniu stawią się ich pełnomocnicy, okazujący się stosownym pełnomocnictwem, sporządzonym w formie aktu notarialnego lub w innej formie z potwierdzeniem zgodności podpisów przez notariusza. W  przypadku osób prawnych dodatkowo dokumentami określonymi przepisami prawa, uprawniającymi do wzięcia udziału w przetargu, przedłożą komisji przetargowej dowód stwierdzający tożsamość. 13. Komisji przetargowej przysługuje prawo zamknięcia przetargu, bez wybrania którejkolwiek z ofert. Ogłoszenie zostało wywieszone w języku polskim i angielskim  na tablicy ogłoszeń w siedzibie PARR S.A. Słupsk ul. Obrońców Wybrzeża 2, ponadto na tablicy ogłoszeń w siedzibie Urzędu Miasta Lęborka ul. Armii Krajowej 14.  Ogłoszenie opublikowano na stronach internetowych: www.lebork.pl,  www.bip.um.lebork.pl, www.sse.słupsk.pl oraz w dzienniku Puls Biznesu.
 
 
Pomorska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A. 76-200 Słupsk, ul. Obrońców Wybrzeża 2, tel. (0-59) 841 28 92, fax. (0-59) 841 32 61. działająca jako Zarządzający Słupską Specjalną Strefą Ekonomiczną na podstawie Rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 15 listopada 2004 r. w sprawie przetargów i rokowań oraz kryteriów oceny zamierzeń, co do przedsięwzięć gospodarczych, które mają być podjęte przez przedsiębiorców na terenie Słupskiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej (Dz. U. z 2015r., poz. 2064 z późn. zm.)   zaprasza do rokowań mających na celu wyłonienie przedsiębiorcy, który uzyska zezwolenie na prowadzenie działalności gospodarczej na terenie Słupskiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej. Warunkiem udziału w rokowaniach jest: -    wykupienie „Specyfikacji istotnych warunków rokowań” -    złożenie pisemnej oferty w siedzibie PARR S.A. przy ulicy Obrońców Wybrzeża 2 w Słupsku w terminie do dnia 25.07.2018 r. do godz. 15.00. Oferty powinny zawierać wszystkie elementy wymienione w „Specyfikacji istotnych warunków rokowań". Ocena przedsięwzięcia gospodarczego, przedstawionego w ofercie, będzie dokonana w oparciu o kryteria zawarte w  Rozporządzeniu Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 15 listopada 2004 r. (Dz. U. z 2015r., poz. 2064 z późn. zm.). Rokowania odbędą się w dniu 26.07.2018 r. o godz. 10.00 w Pomorskiej Agencji Rozwoju Regionalnego S.A. w Słupsku przy ul. Obrońców Wybrzeża 2. „Specyfikację istotnych warunków rokowań” można otrzymać w siedzibie PARR S.A. od poniedziałku do piątku w godz. 8.00-15.00. Cena specyfikacji wynosi 8.000zł + VAT 23% płatna na rachunek Pomorskiej Agencji Rozwoju Regionalnego S.A. w Banku ALIOR BANK S.A. 07 2490 0005 0000 4600 5060 1029.   Zarządzający zastrzega sobie prawo odstąpienia od rokowań bez podania przyczyn. Ogłoszenie publikowane jest na stronie internetowej Słupskiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej w języku polskim i angielskim oraz na tablicy ogłoszeń PARR S.A. Wiecej infoemacji na: www.sse.slupsk.pl
 
 
Prezydent Miasta Suwałk ogłasza przetarg ustny nieograniczony na sprzedaż następujących nieruchomości: 1. stanowiącej własność Skarbu Państwa, oznaczonej działkami nr 33972/3, 33973/3, 33974/3 o łącznej powierzchni 0,8555 ha, posiadającej urządzoną księgę wieczystą nr SU1S/00002951/8, niezabudowanej, położonej w Suwałkach przy ul. Sianożęć 2. stanowiących własność Miasta Suwałki: - oznaczonej działkami nr 33973/1, 33973/2, 33974/1, 33974/2 o łącznej powierzchni 3,2228 ha, posiadającej urządzoną księgę wieczystą nr SU1S/00013021/0, niezabudowanej, położonej w Suwałkach przy ul. Sianożęć; - oznaczonej działkami nr 33972/2, 33972/5 o łącznej powierzchni 4,7949 ha, posiadającej urządzoną księgę wieczystą nr SU1S/00031747/7, niezabudowanej, położonej w Suwałkach przy ul. Sianożęć. Nieruchomości przeznaczone są pod eksploatację kruszywa. Szczegółowe warunki zagospodarowania zawarte są w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego Nr 7 zatwierdzonym Uchwałą Nr LVII/605/02 Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia 26.06.2002 roku. Na działkach nr 33972/5, 33973/1, 33974/1 zlokalizowana jest linia energetyczna. Nabywca nieruchomości zobowiązany będzie do nieodpłatnego znoszenia tej linii oraz nieodpłatnego udostępnienia wejścia na grunt w przypadku jej awarii,  konserwacji bądź przebudowy. Cena wywoławcza łącznie dla działek wymienionych w pkt. 1 i 2 wynosi 1 500 000 zł brutto (słownie: jeden milion pięćset tysięcy złotych), w tym cena działek Skarbu Państwa wynosi 144 702 zł brutto, co stanowi 9,6468% ceny wywoławczej. Wadium: 150 000 zł (słownie: sto pięćdziesiąt tysięcy złotych) Przetarg zostanie przeprowadzony na podstawie przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 września 2004 roku w sprawie sposobu i trybu przeprowadzania przetargów oraz rokowań na zbycie nieruchomości. Przetarg odbędzie się w dniu 13 sierpnia 2018 roku o godz. 1100 w siedzibie Urzędu Miejskiego w Suwałkach przy ul. Mickiewicza 1 w  sali nr 146. Warunkiem wzięcia udziału w przetargu jest: - wpłacenie wadium w podanej wyżej wysokości gotówką lub przelewem na rachunek Urzędu Miejskiego w Suwałkach nr 76 1240 5211 1111 0000 4929 8215 Bank Pekao S.A. Oddział w Suwałkach do dnia 9 sierpnia 2018 roku. W tym dniu kwota wadium musi być uznana na rachunku Urzędu. Komisja przetargowa przed otwarciem przetargu stwierdzi wniesienie wadium przez uczestników przetargu; - złożenie, przed otwarciem przetargu, pisemnego oświadczenia o zapoznaniu się z treścią ogłoszenia o przetargu oraz przedmiotem przetargu; - w przypadku uczestnictwa w przetargu osoby prawnej – przedłożenie aktualnego wypisu z rejestru, właściwych pełnomocnictw sporządzonych notarialnie, dowodów tożsamości osób reprezentujących podmiot; - w przypadku uczestnictwa w przetargu osoby fizycznej – osobiste stawiennictwo w dniu przetargu z dowodem tożsamości lub reprezentowanie przez pełnomocnika na podstawie pełnomocnictwa sporządzonego notarialnie; - w przypadku uczestnictwa w przetargu jednego ze współmałżonków – przedłożenie pisemnej zgody drugiego małżonka na nabycie nieruchomości z podpisem notarialnie poświadczonym. Osoby pozostające w związku małżeńskim, a zamierzające nabyć nieruchomość z majątku odrębnego zobowiązane są złożyć stosowne oświadczenie. Osoby nie pozostające w związku małżeńskim zobowiązane są złożyć komisji przetargowej przed przystąpieniem do przetargu pisemne oświadczenie, iż nie pozostają w związku małżeńskim. W przypadku uchylenia się nabywcy od zawarcia umowy sprzedaży wadium nie podlega zwrotowi. Koszty sporządzenia umowy notarialnej ponosi nabywca. Szczegółowych informacji dotyczących przetargu udziela Wydział Geodezji, Gospodarki Nieruchomościami i Rolnictwa Urzędu Miejskiego w Suwałkach przy ul. Mickiewicza 1, pokój nr 141; telefon (87) 562-81-41.

Okladka_Magazyn

Investment Areas info Magazine
grudzień 2017
OTWÓRZ PDF

 

Najnowsze ogłoszenia

TERENY INWESTYCYJNE - PREZENTACJE OFERENTÓW